Communication Layer (ဆက်သွယ်ရေး အလွှာ)
A2. Networks
မြန်မာလို: A2: network (ကွန်ရက်) များ။ A2 က IB Computer Science (နိုင်ငံတကာ ကျောင်းတွေမှာ သင်တဲ့ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ သင်ရိုး) ထဲက ခေါင်းစဉ် နံပါတ်ပါ။
ခြုံငုံ မိတ်ဆက်
Communication layer မှာ ကွန်ပျူတာ စက်ပစ္စည်းတွေက network တွေကနေတစ်ဆင့် ဒေတာကို ဘယ်လို အပြန်အလှန် ပို့ကြသလဲ ဆိုတာကို လေ့လာပါတယ်: အနီးအနားက ချိတ်ဆက်မှုတွေကနေ စပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းလုံးကို ဆက်ထားတဲ့ အင်တာနက်အထိ ပါပါတယ်။ Network ဒီဇိုင်း၊ protocol (ဒေတာ ပို့ပုံအတွက် သဘောတူ စည်းမျဉ်း) တွေ၊ data transmission (ဒေတာ ပို့လွှတ်ခြင်း) နဲ့ security (လုံခြုံရေး) တို့ ပါဝင်ပါတယ်: ဒါတွေက online မှာ လုပ်သမျှ အရာတိုင်းရဲ့ နောက်ကွယ်က အခြေခံ သဘောတရားတွေပါ။
ဒီ layer က A2 (Networks) ရဲ့ outcome (သင်ယူပြီးရင် လုပ်နိုင်ရမယ့် အချက်) 17 ခုလုံး ကို လေ့လာပါတယ်။ A2.1.1 ကနေ A2.1.4 အထိ၊ A2.2.1၊ A2.2.3 ကနေ A2.2.4 အထိ၊ A2.3.1 ကနေ A2.3.3 အထိ၊ A2.4.1 နဲ့ A2.4.4 တို့ကို SL ရော HL မှာပါ စစ်ဆေးပါတယ်။ A2.1.5၊ A2.2.2၊ A2.3.4၊ A2.4.2 နဲ့ A2.4.3 တို့ကတော့ HL အတွက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ SL (Standard Level) နဲ့ HL (Higher Level) ဆိုတာ IB သင်တန်းရဲ့ အဆင့် နှစ်ဆင့်ဖြစ်ပြီး HL မှာ ပိုနက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လေ့လာရပါတယ်။
ဒီ layer ထဲက စာမျက်နှာများ
| # | ခေါင်းစဉ် | Syllabus | အဓိက အယူအဆများ | Level |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Network Fundamentals (Network အခြေခံများ) | A2.1.1, A2.1.2, A2.1.3 | LAN (နေရာ သေးသေးကို ဖုံးတဲ့ network)၊ WAN (နယ်မြေ ကျယ်ကျယ်ကို ဖုံးတဲ့ network)၊ PAN (လူတစ်ယောက် ပတ်ဝန်းကျင်က network)၊ VPN (public network ပေါ်က လုံခြုံတဲ့ ကိုယ်ပိုင် လမ်းကြောင်း)၊ digital infrastructure (network တွေ၊ server တွေနဲ့ ဝန်ဆောင်မှုတွေ ပါတဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ် အခြေခံ အဆောက်အအုံ)၊ network device (network စက်ပစ္စည်း) များ | SL + HL |
| 2 | Protocols and Layers (Protocol များနဲ့ အလွှာများ) | A2.1.4, A2.1.5 | TCP (ဒေတာကို စိတ်ချရအောင် ပို့တဲ့ protocol)၊ UDP (အမြန်ပို့ပြီး ရောက်ဖို့ အာမမခံတဲ့ protocol)၊ HTTP (ဝဘ်စာမျက်နှာ ပို့တဲ့ protocol)၊ HTTPS (encrypt လုပ်ထားတဲ့ HTTP)၊ DHCP (IP address ကို အလိုအလျောက် ခွဲပေးတဲ့ protocol)၊ TCP/IP model (network အလွှာ လေးလွှာ model) (HL) | SL + HL |
| 3 | Network Architecture (Network ဖွဲ့စည်းပုံ) | A2.2.1, A2.2.2, A2.2.3, A2.2.4 | Star (ကြယ်ပုံ)၊ mesh (ပိုက်ကွန်ပုံ) နဲ့ hybrid (ရောစပ်) topology (network ထဲက စက်တွေနဲ့ ချိတ်ဆက်မှုတွေကို စီထားပုံ) များ၊ client-server (server က ဝန်ဆောင်ပြီး client က တောင်းတဲ့ model) နဲ့ P2P (peer-to-peer: စက်တိုင်း တန်းတူ မျှဝေတဲ့ network model) နှိုင်းယှဉ်ချက်၊ segmentation (network ကို အပိုင်းငယ်တွေ ခွဲခြင်း)၊ server အမျိုးအစားများ (HL) | SL + HL |
| 4 | Data Transmission (ဒေတာ ပို့လွှတ်ခြင်း) | A2.3.1, A2.3.2, A2.3.3, A2.3.4 | IP addressing (IP address တွေ သတ်မှတ်ပေးပုံ)၊ transmission media (ဒေတာ သွားတဲ့ ကြိုး ဒါမှမဟုတ် ကြိုးမဲ့ လမ်းကြောင်း)၊ packet switching (packet တွေကို သီးခြား လမ်းကြောင်းနဲ့ ပို့ခြင်း)၊ static routing (ကိုယ်တိုင် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ပုံသေ လမ်းကြောင်း) / dynamic routing (router တွေက လမ်းကြောင်းကို အလိုအလျောက် ပြောင်းခြင်း) (HL) | SL + HL |
| 5 | Network Security (Network လုံခြုံရေး) | A2.4.1, A2.4.2, A2.4.3 | Firewall (network အဝင်အထွက်ကို စစ်ထုတ်တဲ့ အကာအကွယ်) များ၊ vulnerability (တိုက်ခိုက်ခံရနိုင်တဲ့ အားနည်းချက်) များ (HL)၊ countermeasure (တိုက်ခိုက်မှုကို ကာကွယ်တဲ့ နည်းလမ်း) များ (HL)၊ NAT (private IP ကို public IP အဖြစ် ပြောင်းပေးခြင်း) | SL + HL |
| 6 | Encryption (ဒေတာကို ဖတ်မရအောင် ပြောင်းခြင်း) | A2.4.4 | Symmetric encryption (key တစ်ခုတည်း သုံးတဲ့ encryption) / asymmetric encryption (key နှစ်ခု သုံးတဲ့ encryption)၊ digital certificate (public key ကို ပိုင်ရှင်နဲ့ ချိတ်ပေးတဲ့ အီလက်ထရွန်နစ် စာရွက်) များ၊ SSL/TLS (အင်တာနက် traffic ကို encrypt လုပ်တဲ့ protocol) | SL + HL |
Syllabus နဲ့ Level ကော်လံတွေက IB Computer Science သင်တန်းအတွက်ပါ။ SL + HL ဆိုတာ အဆင့် နှစ်ဆင့်လုံးမှာ လေ့လာရတယ်လို့ ဆိုလိုပါတယ်။
အကြံပြုထားတဲ့ လေ့လာရမယ့် အစဉ်
Network အခြေခံတွေကနေ စပါ၊ ပြီးရင် စက်တွေ အချင်းချင်း ဘယ်လို ဆက်သွယ်ကြသလဲ၊ network တွေကို ဘယ်လို လုံခြုံအောင် လုပ်သလဲ ဆိုတာကို ဆက်လေ့လာပါ:
- Network Fundamentals: Network အမျိုးအစားများ၊ digital infrastructure နဲ့ network device များ
- Protocols and Layers: Network protocol များနဲ့ TCP/IP model
- Network Architecture: Topology များ၊ networking model (network တည်ဆောက်ပုံ ပုံစံ) များနဲ့ segmentation
- Data Transmission: IP addressing၊ transmission media နဲ့ packet switching
- Network Security: Firewall များ၊ vulnerability များနဲ့ countermeasure များ
- Encryption: Symmetric / asymmetric encryption နဲ့ digital certificate များ
သင်ယူရမယ့် ရည်မှန်းချက်များ
ဒီခေါင်းစဉ် ပြီးဆုံးတဲ့အခါ အောက်ပါတို့ကို လုပ်နိုင်ရပါမယ်:
- Describe (ဖော်ပြရှင်းပြပါ): LAN၊ WAN၊ PAN နဲ့ VPN အပါအဝင် network တွေရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ လက္ခဏာတွေကို ဖော်ပြရှင်းပြနိုင်ရပါမယ် (A2.1.1)
- Describe: ခေတ်သစ် digital infrastructure တွေရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်၊ အကျိုးကျေးဇူးနဲ့ အကန့်အသတ်တွေကို ဖော်ပြရှင်းပြနိုင်ရပါမယ် (A2.1.2)
- Describe: network device တွေရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ဖော်ပြရှင်းပြနိုင်ရပါမယ်: gateway (protocol မတူတဲ့ network တွေကို ဆက်ပေးတဲ့ စက်)၊ firewall၊ modem (digital နဲ့ analogue signal ကို အပြန်အလှန် ပြောင်းပေးတဲ့ စက်)၊ NIC (စက်ကို network နဲ့ ချိတ်ပေးတဲ့ card)၊ router (network တွေကြား packet ကို လမ်းကြောင်းပြတဲ့ စက်)၊ switch (LAN ထဲက စက်တွေကို ချိတ်ပေးတဲ့ စက်)၊ wireless AP (wireless access point: Wi-Fi signal ထုတ်ပေးတဲ့ စက်) (A2.1.3)
- Describe: transport နဲ့ application အတွက် သုံးတဲ့ network protocol တွေကို ဖော်ပြရှင်းပြနိုင်ရပါမယ်: TCP, UDP, HTTP, HTTPS, DHCP (A2.1.4)
- Describe: TCP/IP model ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်နဲ့ သူ့ layer တွေ အချင်းချင်း ဘယ်လို ဆက်စပ် အလုပ်လုပ်ကြသလဲ ဆိုတာကို ဖော်ပြရှင်းပြနိုင်ရပါမယ် (HL) (A2.1.5)
- Describe: star, mesh နဲ့ hybrid topology တွေရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေနဲ့ လက်တွေ့ အသုံးချပုံတွေကို ဖော်ပြရှင်းပြနိုင်ရပါမယ် (A2.2.1)
- Describe: server (တခြား ကွန်ပျူတာတွေကို ဝန်ဆောင်မှု ပေးတဲ့ ကွန်ပျူတာ) တွေရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ဖော်ပြရှင်းပြနိုင်ရပါမယ်: DNS (domain နာမည်ကို IP လိပ်စာ ပြောင်းပေးတဲ့ စနစ်)၊ DHCP၊ file server၊ mail server၊ proxy server (client နဲ့ အင်တာနက်ကြားက ကြားခံ server)၊ web server (HL) (A2.2.2)
- Compare and contrast (နှစ်ခုလုံးကို တစ်လျှောက်လုံး ထည့်ပြီး တူတာတွေနဲ့ ကွာတာတွေကို ဖော်ပြပါ): client-server နဲ့ peer-to-peer networking model တွေကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး တူတာနဲ့ ကွာတာကို ဖော်ပြနိုင်ရပါမယ် (A2.2.3)
- Explain (ရှင်းပြပါ): network segmentation ရဲ့ အယူအဆတွေနဲ့ အသုံးချပုံတွေကို ရှင်းပြနိုင်ရပါမယ်: subnetting (network ကို network ငယ်တွေ ခွဲခြင်း)၊ VLAN (switch ပေါ်မှာ သတ်မှတ်တဲ့ virtual LAN) (A2.2.4)
- Describe: IP addressing အမျိုးအစားတွေကို ဖော်ပြရှင်းပြနိုင်ရပါမယ်: IPv4 (32-bit IP လိပ်စာ စနစ်)၊ IPv6 (128-bit IP လိပ်စာ စနစ်)၊ public / private၊ static / dynamic၊ NAT (A2.3.1)
- Compare (နှစ်ခုလုံးကို တစ်လျှောက်လုံး ကိုးကားပြီး တူတဲ့ အချက်တွေကို ဖော်ပြပါ): ဒေတာ ပို့ဖို့ သုံးတဲ့ media အမျိုးအစားတွေကို နှိုင်းယှဉ်နိုင်ရပါမယ်: fibre optic (အလင်းနဲ့ ဒေတာ ပို့တဲ့ ကြိုး)၊ twisted pair (ကြေးနီကြိုး နှစ်ချောင်းကို လိမ်ထားတဲ့ ကြိုး)၊ wireless (ကြိုးမဲ့) (A2.3.2)
- Explain: network တစ်ခုပေါ်မှာ ဒေတာ ပို့ဖို့ packet switching ကို ဘယ်လို သုံးသလဲ ဆိုတာကို ရှင်းပြနိုင်ရပါမယ် (A2.3.3)
- Explain: static routing နဲ့ dynamic routing က LAN တွေကြား ဒေတာကို ဘယ်လို ရွှေ့ပေးသလဲ ဆိုတာကို ရှင်းပြနိုင်ရပါမယ် (HL) (A2.3.4)
- Discuss (အမြင် အမျိုးမျိုးကို ချိန်ဆပြီး ဆွေးနွေးပါ): network ကို ကာကွယ်ရာမှာ firewall တွေ ဘယ်လောက် ထိရောက်သလဲ ဆိုတာကို ဆွေးနွေးနိုင်ရပါမယ် (A2.4.1)
- Describe: အဖြစ်များတဲ့ network vulnerability တွေကို ဖော်ပြရှင်းပြနိုင်ရပါမယ်: DDoS (စက်အများကနေ traffic အလျှံပယ် ပို့ပြီး တိုက်ခိုက်ခြင်း)၊ malware (အန္တရာယ်ပေးတဲ့ software)၊ MitM (man-in-the-middle: ကြားက ခိုးယူပြီး ပြင်နိုင်တဲ့ တိုက်ခိုက်မှု)၊ phishing (လိမ်ညာ message တွေနဲ့ အချက်အလက် ခိုးခြင်း)၊ SQL injection (input ထဲ SQL ထည့်ပြီး တိုက်ခိုက်ခြင်း)၊ XSS (ဝဘ်ဆိုက်ထဲ အန္တရာယ်ပေး script ထည့်ခြင်း) (HL) (A2.4.2)
- Describe: အဖြစ်များတဲ့ network countermeasure တွေကို ဖော်ပြရှင်းပြနိုင်ရပါမယ်: IDS (intrusion detection system: သံသယဖြစ်ဖွယ် traffic ကို ရှာပြီး သတိပေးတဲ့ စနစ်)၊ IPS (intrusion prevention system: တိုက်ခိုက်မှုကို အလိုအလျောက် ပိတ်ပေးတဲ့ စနစ်)၊ MFA (အထောက်အထား အမျိုးအစား အများနဲ့ စစ်ခြင်း)၊ VPN၊ encrypted protocol (encrypt လုပ်ထားတဲ့ protocol) (HL) (A2.4.3)
- Describe: encryption လုပ်ငန်းစဉ်နဲ့ digital certificate တွေကို ဖော်ပြရှင်းပြနိုင်ရပါမယ် (A2.4.4)
ဆက်စပ် ခေါင်းစဉ်များ
- Hardware Layer (Hardware အလွှာ): network device တွေ (NIC၊ router၊ switch) က ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ hardware တွေပါ။ CPU (ကွန်ပျူတာရဲ့ အဓိက processor) နဲ့ memory (မှတ်ဉာဏ်) ကို နားလည်ရင် router တွေက packet (network ပေါ် ပို့တဲ့ ဒေတာ အစိတ်အပိုင်းငယ်) တွေကို ဘယ်လို စီမံဆောင်ရွက်သလဲ ရှင်းပြနိုင်ပါတယ် (A1.1)
- Information Layer (အချက်အလက် အလွှာ): ဒေတာကို ပို့ဖို့ ဘယ်လို encode (သတ်မှတ်ထားတဲ့ code ပုံစံအဖြစ် ပြောင်း) လုပ်သလဲ ဆိုတာရဲ့ အခြေခံက binary (0 နဲ့ 1 ကိုပဲ သုံးတဲ့ ဂဏန်းစနစ်) နဲ့ ဖော်ပြပုံ ဖြစ်ပါတယ်။ IP address (network ပေါ်က စက်တစ်ခုရဲ့ လိပ်စာ) တွေကိုယ်တိုင်က binary ဂဏန်းတွေပါ (A1.2)
- Operating Systems Layer (operating system အလွှာ): OS (operating system: ကွန်ပျူတာကို စီမံတဲ့ အဓိက software) က networking လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို စီမံပါတယ်: NIC driver (NIC ကို ထိန်းချုပ်တဲ့ software)၊ TCP/IP stack (TCP/IP layer တွေကို လုပ်ဆောင်ပေးတဲ့ OS ထဲက software)၊ firewall၊ DHCP (A1.3)
- Programming Layer (programming အလွှာ): network အယူအဆတွေက file I/O (file ကနေ ဒေတာ ဖတ်ခြင်းနဲ့ file ထဲ ရေးခြင်း)၊ client-server programming နဲ့ network error တွေအတွက် exception handling (program run နေစဉ် ဖြစ်တဲ့ အမှားတွေကို ကိုင်တွယ်ခြင်း) ကို နားလည်ဖို့ အထောက်အကူ ဖြစ်ပါတယ် (B2, B3)
- Applications Layer (application အလွှာ): database (ဒေတာ သိမ်းဆည်းတဲ့ စနစ်) တွေနဲ့ application တွေက client-server နည်းနဲ့ ဝင်သုံးဖို့နဲ့ distributed system (ကွန်ပျူတာ အများ ပေါင်းပြီး အလုပ်လုပ်တဲ့ စနစ်) တွေအတွက် network ကို အားကိုးပါတယ် (A3)
- Ethics (ကျင့်ဝတ်): network security က စောင့်ကြည့်ထောက်လှမ်းခြင်း၊ privacy (ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ လုံခြုံမှု) နဲ့ လုံခြုံရေး အားနည်းချက်တွေကို တာဝန်သိသိ ထုတ်ဖော်ခြင်း ဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ် မေးခွန်းတွေကို ဖြစ်စေပါတယ် (A4.4)