Network Security (Network လုံခြုံရေး)
A2.4.1: Effectiveness of firewalls, A2.4.2: Network vulnerabilities (HL), A2.4.3: Network countermeasures (HL)
မြန်မာလို: A2.4.1: firewall (network အဝင်အထွက်ကို စစ်ထုတ်တဲ့ အကာအကွယ်) တွေ ဘယ်လောက် ထိရောက်လဲ၊ A2.4.2: network (ကွန်ရက်) ရဲ့ vulnerability (တိုက်ခိုက်ခံရနိုင်တဲ့ အားနည်းချက်) များ (HL အဆင့်အတွက်သာ)၊ A2.4.3: network ကို ကာကွယ်တဲ့ countermeasure (တိုက်ခိုက်မှုကို ကာကွယ်တဲ့ နည်းလမ်း) များ (HL အဆင့်အတွက်သာ)
အဓိက အယူအဆများ
Firewalls (network အဝင်အထွက်ကို စစ်ထုတ်တဲ့ အကာအကွယ်များ၊ A2.4.1)
Firewall ဆိုတာ ကြိုတင် သတ်မှတ်ထားတဲ့ လုံခြုံရေး rule (စည်းမျဉ်း) တွေအတိုင်း network ထဲကို ဝင်လာတဲ့ traffic (network ပေါ်က ဒေတာ အသွားအလာ) နဲ့ အပြင်ကို ထွက်သွားတဲ့ traffic ကို စောင့်ကြည့်ပြီး ထိန်းချုပ်ပေးတဲ့ လုံခြုံရေး စနစ်တစ်ခုပါ။ ယုံကြည်ရတဲ့ internal network (အဖွဲ့အစည်း အတွင်းက network) နဲ့ မယုံကြည်ရတဲ့ external network (အပြင်က network၊ ဥပမာ အင်တာနက်) ကြားမှာ အတားအဆီး တစ်ခုလို လုပ်ဆောင်ပါတယ်။
Firewall အလုပ်လုပ်ပုံ
- Packet inspection (packet တွေကို စစ်ဆေးခြင်း): packet (network ပေါ် ပို့တဲ့ ဒေတာ အစိတ်အပိုင်းငယ်) တစ်ခုစီရဲ့ header (packet ရှေ့ပိုင်းမှာ ပါတဲ့ ပို့ရာ၊ ရောက်ရာ စတဲ့ အချက်အလက်) ကို စစ်ပါတယ်။ Header ထဲမှာ source IP (ပို့တဲ့ စက်ရဲ့ IP address)၊ destination IP (ရောက်ရမယ့် စက်ရဲ့ IP address)၊ port number (စက်ထဲက ဘယ်ဝန်ဆောင်မှုဆီ ပို့ရမလဲ ပြတဲ့ နံပါတ်) နဲ့ protocol (ဒေတာ ပို့ပုံအတွက် သဘောတူ စည်းမျဉ်း) ပါပါတယ်။ IP address ဆိုတာ network ပေါ်က စက်တစ်ခုရဲ့ လိပ်စာပါ
- Rule-based filtering (rule တွေနဲ့ စစ်ထုတ်ခြင်း): traffic ကို ခွင့်ပြုမလား ပိတ်မလား ဆုံးဖြတ်ဖို့ rule အစုတစ်ခုကို သုံးပါတယ်
- Whitelist (ခွင့်ပြုထားတဲ့ စာရင်း): တိတိကျကျ ခွင့်ပြုထားတဲ့ traffic (ဥပမာ “10.0.0.x က လာတဲ့ traffic အားလုံးကို ခွင့်ပြု”)
- Blacklist (ပိတ်ထားတဲ့ စာရင်း): တိတိကျကျ ပိတ်ထားတဲ့ traffic (ဥပမာ “အန္တရာယ်ရှိမှန်း သိပြီးသား IP တွေက လာတဲ့ traffic အားလုံးကို ပိတ်”)
အမျိုးအစားများ:
- Hardware firewall: network နဲ့ အင်တာနက်ကြားမှာ တပ်ဆင်ထားတဲ့ ဒီအလုပ်အတွက် သီးသန့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စက်ပါ။ Network တစ်ခုလုံးကို ကာကွယ်ပါတယ်။
- Software firewall: စက် တစ်လုံးချင်းစီပေါ်မှာ run တဲ့ program ပါ။ အဲဒီ စက်ကိုပဲ ကာကွယ်ပါတယ်။
Firewall ရဲ့ အားသာချက်များ
- External network တွေကနေ ခွင့်ပြုချက် မရှိဘဲ ဝင်ရောက်တာကို ပိတ်ပေးပါတယ်
- IP address၊ port နဲ့ protocol တွေအလိုက် traffic ကို စစ်ထုတ်ပါတယ်
- Auditing (စနစ်ကို ပြန်စစ်ဆေးခြင်း) နဲ့ forensic analysis (တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပြီးနောက် နောက်ကြောင်းပြန် စုံစမ်းခြင်း) အတွက် traffic ကို log (ဖြစ်ခဲ့တာတွေကို အစဉ်လိုက် မှတ်ထားတဲ့ မှတ်တမ်း) မှတ်ထားပါတယ်
- အပြင်ကို ထွက်သွားတဲ့ ဒေတာ ပေါက်ကြားမှုကို ကာကွယ်နိုင်ပါတယ် (အရေးကြီးတဲ့ ဒေတာ network အပြင်ကို ထွက်မသွားအောင် ပိတ်ပေးခြင်း)
Firewall ရဲ့ ကန့်သတ်ချက်များ
- Firewall ကို ကျော်ဖြတ်ပြီး ဝင်လာတဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေကို မကာကွယ်နိုင်ပါဘူး (ဥပမာ USB ကနေ ဝင်လာတဲ့ malware (အန္တရာယ်ပေးတဲ့ software)၊ insider threat (အဖွဲ့အစည်း အတွင်းလူကနေ လာတဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှု))
- Encryption (ဒေတာကို ဖတ်မရအောင် ပြောင်းခြင်း) လုပ်ထားတဲ့ traffic ကို တခြား tool တွေ မပါဘဲ စစ်လို့ မရပါဘူး (encrypt လုပ်ထားတဲ့ packet တွေက သူတို့ထဲက အကြောင်းအရာကို ဖုံးထားလို့ပါ)
- Social engineering (လူကို လှည့်စားပြီး အချက်အလက် ရယူတဲ့ နည်း) တိုက်ခိုက်မှုတွေကို မကာကွယ်နိုင်ပါဘူး (ဥပမာ phishing (လိမ်ညာ message တွေနဲ့ အချက်အလက် ခိုးခြင်း): user က ကိုယ့်ဆန္ဒနဲ့ကိုယ် credentials (sign in ဝင်ဖို့ အထောက်အထား၊ ဥပမာ username နဲ့ password) ကို ပေးလိုက်တာပါ)
- Rule တွေကို update လုပ်ထားရပါမယ်: ခေတ်မမီတော့တဲ့ rule တွေက ခြိမ်းခြောက်မှု အသစ်တွေကို လွတ်သွားစေနိုင်ပါတယ်
- Network traffic ပမာဏနဲ့ ကိုက်ညီအောင် အရွယ်အစား မှန်မှန်ကန်ကန် မရွေးထားရင် bottleneck (traffic ပိတ်ဆို့ပြီး နှေးသွားတဲ့ နေရာ) ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်
အကြံပြုချက်: “Discuss” (အမြင် အမျိုးမျိုးကို ချိန်ဆပြီး ဆွေးနွေးပါ) က IB Computer Science (နိုင်ငံတကာ ကျောင်းတွေမှာ သင်တဲ့ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ သင်ရိုး) ရဲ့ အဆင့်မြင့် command term (မေးခွန်းမှာ ဘာလုပ်ရမလဲ ပြတဲ့ ညွှန်ကြားချက် စကားလုံး) တစ်ခုပါ။ “discuss the effectiveness of firewalls” (firewall တွေရဲ့ ထိရောက်မှုကို ဆွေးနွေးပါ) လို့ မေးရင် ဥပမာတွေနဲ့အတူ အားသာချက်တွေရော ကန့်သတ်ချက်တွေရော နှစ်ဘက်လုံးကို ဖော်ပြရပါမယ်။ နှစ်ဘက် ချိန်ခွင်လျှာညီတဲ့ အဖြေ ဖြစ်ဖို့ မရှိမဖြစ် လိုပါတယ်။
DDoS တိုက်ခိုက်မှုတွေက server တွေကို traffic နဲ့ ဘယ်လို လွှမ်းမိုးလဲ၊ firewall နဲ့ rate limiting က ဒီ တိုက်ခိုက်မှုတွေကို ကာကွယ်ရာမှာ ဘာကြောင့် အထောက်အကူ ဖြစ်လဲ ရှင်းပြပါတယ်။
NAT (private IP ကို public IP အဖြစ် ပြောင်းပေးခြင်း) နဲ့ လုံခြုံရေး (A2.4.1)
NAT (Network Address Translation) က network လုံခြုံရေးကို အောက်ပါ နည်းတွေနဲ့ မြှင့်ပေးပါတယ်:
- Internal IP address တွေကို ဖုံးထားခြင်း: ပုံမှန် private IPv4 (32-bit IP လိပ်စာ စနစ်) network တစ်ခုမှာ စက်တွေက router (network တွေကြား packet ကို လမ်းကြောင်းပြတဲ့ စက်) ရဲ့ public address (အင်တာနက်ပေါ်က မြင်ရတဲ့ လိပ်စာ) ကို မျှသုံးကြလို့ သူတို့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် address တွေကို အင်တာနက်ကနေ မမြင်ရပါဘူး
- အခြေခံ firewall တစ်ခုလို လုပ်ဆောင်ခြင်း: မတောင်းဆိုဘဲ အပြင်ကနေ ဝင်လာတဲ့ connection (ချိတ်ဆက်မှု) တွေကို ပုံမှန်အားဖြင့် ပယ်ချလိုက်ပါတယ်၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ NAT router ရဲ့ translation table (ဘယ် internal စက်က ဘယ် connection ကို ဖွင့်ထားလဲ မှတ်ထားတဲ့ ဇယား) ထဲမှာ သူတို့အတွက် မှတ်တမ်း မရှိလို့ပါ။ Mapping ဒါမှမဟုတ် forwarding rule (အပြင်က connection ကို internal စက်တစ်ခုဆီ လွှဲပေးဖို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ rule) တစ်ခုက ခွင့်ပြုထားရင်တော့ ဝင်လို့ ရပါတယ်
- NAT က firewall ကို အစားထိုးတာ မဟုတ်ပါဘူး: traffic ရဲ့ အကြောင်းအရာကို မစစ်သလို လုံခြုံရေး rule တွေကိုလည်း မသုံးပါဘူး
အဖြစ်များတဲ့ Network Vulnerability (တိုက်ခိုက်ခံရနိုင်တဲ့ အားနည်းချက်) များ (A2.4.2)
Network vulnerability တွေကို HL အဆင့်မှာပဲ စစ်ဆေး အမှတ်ပေးပါတယ်။ SL (Standard Level) နဲ့ HL (Higher Level) ဆိုတာ IB Computer Science သင်တန်းရဲ့ အဆင့်နှစ်ဆင့်ဖြစ်ပြီး HL အပိုင်းတွေက ပိုနက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လေ့လာရတဲ့ အပိုင်းတွေပါ။
| Vulnerability | ဖော်ပြချက် | ဥပမာ |
|---|---|---|
| DDoS (Distributed Denial of Service၊ စက်အများကနေ traffic အလျှံပယ် ပို့ပြီး တိုက်ခိုက်ခြင်း) | Server (တခြား ကွန်ပျူတာတွေကို ဝန်ဆောင်မှု ပေးတဲ့ ကွန်ပျူတာ) တစ်ခုကို သုံးလို့ မရအောင် တိုက်ခိုက်သူ ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ စက် အများကြီး (botnet၊ တိုက်ခိုက်သူ ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ စက်အုပ်စု) ကနေ traffic တွေ အလျှံပယ် ပို့ပြီး လွှမ်းမိုးခြင်း | Bot (တိုက်ခိုက်သူ ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ စက်) ထောင်ပေါင်းများစွာက ဝဘ်ဆိုက် တစ်ခုကို request (တောင်းဆိုမှု) တွေ အလျှံပယ် ပို့လို့ server ပျက်ကျသွားခြင်း |
| Insecure protocols (လုံခြုံမှု မရှိတဲ့ protocol များ) | Encrypt မလုပ်ထားတဲ့ protocol တွေကို သုံးလို့ ပို့နေတုန်း (in transit) ဒေတာ ပေါ်သွားခြင်း | HTTP (ဝဘ်စာမျက်နှာ ပို့တဲ့ protocol) က ဒေတာကို plaintext (encrypt မလုပ်ထားတဲ့ ဖတ်လို့ရတဲ့ စာ) နဲ့ ပို့လို့ network ပေါ်က ဘယ်သူမဆို password တွေကို ဖတ်နိုင်ပါတယ် |
| Malware | စက်ကို ပျက်စီးစေဖို့၊ အလုပ်လုပ်ပုံကို နှောင့်ယှက်ဖို့ ဒါမှမဟုတ် ခွင့်ပြုချက် မရှိဘဲ ဝင်ရောက်ဖို့ ရည်ရွယ်ပြီး ရေးထားတဲ့ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ software | Virus (တခြား file ထဲ ကပ်ပြီး ပျံ့တဲ့ malware)၊ worm (network ကနေ ကိုယ့်ဘာသာ ကူးစက်တဲ့ malware)၊ trojan (အသုံးဝင်တဲ့ software လို ဟန်ဆောင်ထားတဲ့ malware)၊ ransomware (file တွေကို encrypt လုပ်ပြီး ငွေတောင်းတဲ့ malware): email၊ download နဲ့ USB ကနေ ပျံ့ပါတယ် |
| MitM (Man-in-the-Middle: ကြားက ခိုးယူပြီး ပြင်နိုင်တဲ့ တိုက်ခိုက်မှု) | တိုက်ခိုက်သူက လူနှစ်ဦးကြား ဆက်သွယ်မှုကို သူတို့ မသိအောင် ကြားဖြတ် ယူခြင်း | အများသုံး Wi-Fi ပေါ်က တိုက်ခိုက်သူက user နဲ့ server ကြားက login credentials တွေကို ကြားဖြတ် ယူခြင်း |
| Phishing | User တွေကို လှည့်စားပြီး အရေးကြီးတဲ့ အချက်အလက်တွေကို ထုတ်ပေးအောင် လုပ်တဲ့ လိမ်လည် ဆက်သွယ်မှုတွေ (email၊ ဝဘ်ဆိုက်) | User ကို login စာမျက်နှာ အတုကနေ password ကို “verify” (အတည်ပြု) လုပ်ဖို့ တောင်းတဲ့ ဘဏ် email အတု |
| SQL injection (input ထဲ SQL ထည့်ပြီး တိုက်ခိုက်ခြင်း) | Database (ဒေတာ သိမ်းဆည်းတဲ့ စနစ်) ကို ချယ်လှယ်ဖို့ input field (ဒေတာ ရိုက်ထည့်တဲ့ အကွက်) တွေထဲကို အန္တရာယ်ရှိတဲ့ SQL code ထည့်ခြင်း | Authentication (အသုံးပြုသူ တကယ် ဟုတ်မဟုတ် စစ်ခြင်း) ကို ကျော်ဖို့ login form ထဲမှာ ' OR 1=1 -- လို့ ရိုက်ထည့်ခြင်း |
| XSS (Cross-Site Scripting၊ ဝဘ်ဆိုက်ထဲ အန္တရာယ်ပေး script ထည့်ခြင်း) | တခြား user တွေ ကြည့်မယ့် web page တွေထဲကို အန္တရာယ်ရှိတဲ့ script (code တိုတို) တွေ ထည့်ခြင်း | Session cookie (login ဝင်ထားကြောင်း browser က သိမ်းထားတဲ့ အချက်အလက်) တွေကို ခိုးတဲ့ JavaScript ကို forum post တစ်ခုထဲမှာ ထည့်ထားခြင်း |
| Unpatched software (patch မတင်ရသေးတဲ့ software၊ patch ဆိုတာ အားနည်းချက်ကို ပြင်ပေးတဲ့ update) | သိပြီးသား vulnerability တွေ ရှိနေပေမယ့် update မလုပ်ရသေးတဲ့ software | Security update တွေကို install မလုပ်လို့ လူသိများပြီးသား exploit (အားနည်းချက်ကို အသုံးချတဲ့ တိုက်ခိုက်နည်း) တွေအတွက် ပေါက်ပွင့်နေခြင်း |
| Weak authentication (အားနည်းတဲ့ authentication) | ခန့်မှန်းရလွယ်တဲ့ ဒါမှမဟုတ် site အများမှာ ထပ်ခါထပ်ခါ ပြန်သုံးထားတဲ့ password တွေ | Password “123456” ဒါမှမဟုတ် email နဲ့ ဘဏ်အကောင့်အတွက် password တစ်ခုတည်းကို သုံးခြင်း |
| Zero-day exploits (zero-day: ပြင်ဆင်ချက် မထွက်ခင် အသုံးချခံရတဲ့ အားနည်းချက်) | Patch မထွက်ခင်မှာ မသိရသေးတဲ့ vulnerability တွေကို အသုံးချတဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေ | Software ထုတ်တဲ့ ကုမ္ပဏီက မသိခင်မှာ တိုက်ခိုက်သူတွေက အမှားတစ်ခုကို ရှာတွေ့ပြီး အသုံးချခြင်း |
ကြည့်ရန်: ဗီဒီယို အရင်းအမြစ်များ
Botnet တွေက စက် ထောင်ချီကို ဘယ်လို ထိန်းချုပ်ယူပြီး တစ်ပြိုင်နက် စီစဉ်ထားတဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေ လုပ်လဲ ရှင်းပြပါတယ်။
Malware၊ phishing နဲ့ social engineering (လူကို လှည့်စားပြီး အချက်အလက် ရယူတဲ့ နည်း) လို cyber ခြိမ်းခြောက်မှုတွေကို အကျဉ်းချုပ် ရှင်းပြပြီး online မှာ ဘေးကင်းအောင် ဘယ်လို နေရမလဲ ပြောပြပါတယ်။
Virus၊ worm၊ trojan၊ ransomware နဲ့ တခြား malware အမျိုးအစားတွေရဲ့ ကွာခြားချက်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြပါတယ်။
အဖြစ်များတဲ့ Network Countermeasure (တိုက်ခိုက်မှုကို ကာကွယ်တဲ့ နည်းလမ်း) များ (A2.4.3)
Network countermeasure တွေကို HL အဆင့်မှာပဲ စစ်ဆေး အမှတ်ပေးပါတယ်။
| Countermeasure | ဖော်ပြချက် | ဘာကနေ ကာကွယ်ပေးလဲ |
|---|---|---|
| Content security policies | Web page တစ်ခုက ဘယ် resource (script၊ ပုံ စတဲ့ အစိတ်အပိုင်း) တွေကို load လုပ်လို့ ရလဲ ထိန်းချုပ်တဲ့ rule တွေ (ဥပမာ ယုံကြည်ရတဲ့ domain (ဝဘ်ဆိုက်ရဲ့ လိပ်စာ နာမည်) တွေက script တွေကိုပဲ ခွင့်ပြုခြင်း) | XSS တိုက်ခိုက်မှုများ |
| Complex password policies | Password ရဲ့ အရှည်နဲ့ ရှုပ်ထွေးမှုအတွက် လိုအပ်ချက်တွေ (ဥပမာ အနည်းဆုံး character 12 လုံး၊ စာလုံးအကြီး၊ ဂဏန်း၊ သင်္ကေတ)၊ password ပေါက်ကြားသွားတဲ့ လက္ခဏာ တစ်ခုခု တွေ့တဲ့အခါ password ကို ပြောင်းခိုင်းခြင်း | Weak authentication၊ brute-force attack (ဖြစ်နိုင်တဲ့ password တွေကို တစ်ခုမကျန် စမ်းကြည့်တဲ့ တိုက်ခိုက်မှု) များ |
| DDoS mitigation tools (DDoS ရဲ့ ထိခိုက်မှုကို လျှော့ချတဲ့ tool များ) | DDoS traffic ကို ရှာဖွေပြီး စုပ်ယူတဲ့ ဒါမှမဟုတ် တခြားနေရာကို လမ်းကြောင်းလွှဲတဲ့ ဝန်ဆောင်မှုတွေ (ဥပမာ Cloudflare၊ rate limiting (တစ်ချိန်အတွင်း လက်ခံမယ့် request အရေအတွက်ကို ကန့်သတ်ခြင်း)) | DDoS တိုက်ခိုက်မှုများ |
| Email filtering | ဝင်လာတဲ့ email တွေထဲမှာ spam (မလိုလားအပ်တဲ့ အမှိုက် email)၊ phishing link တွေနဲ့ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ attachment (email နဲ့ တွဲပို့တဲ့ file) တွေ ပါမပါ စစ်ခြင်း | Phishing၊ malware |
| Encrypted protocols (encrypt လုပ်ထားတဲ့ protocol များ) | HTTP အစား HTTPS (encrypt လုပ်ထားတဲ့ HTTP)၊ Telnet (အဝေးက ကွန်ပျူတာကို ထိန်းချုပ်တဲ့ protocol) အစား SSH (Telnet ကို encrypt လုပ်ပြီး အစားထိုးတဲ့ protocol)၊ FTP (file ပို့တဲ့ protocol) အစား SFTP (encrypt လုပ်ပြီး file ပို့တဲ့ protocol) ကို သုံးခြင်း | Insecure protocols၊ MitM |
| Input validation (ထည့်ပေးတဲ့ ဒေတာ မှန်မမှန် စစ်ခြင်း) | User ရဲ့ input ကို မသုံးခင် စစ်ဆေးပြီး sanitise (အန္တရာယ်ရှိတဲ့ အပိုင်းတွေကို ဖယ်ရှား ဒါမှမဟုတ် ပြောင်းလဲ) လုပ်ခြင်း (လက်ခံလို့ရတဲ့ တန်ဖိုးတွေကို whitelist လုပ်ခြင်း၊ type၊ အရှည်နဲ့ format ကို စစ်ခြင်း) | XSS၊ prepared statement တွေနဲ့ တွဲသုံးတဲ့ ဒုတိယ အကာအကွယ် အလွှာအဖြစ် SQL injection |
| IDS (Intrusion Detection System: သံသယဖြစ်ဖွယ် traffic ကို ရှာပြီး သတိပေးတဲ့ စနစ်) | Network traffic ထဲက သံသယဖြစ်ဖွယ် pattern တွေကို စောင့်ကြည့်ပြီး administrator (network ကို စီမံတဲ့ တာဝန်ရှိသူ) တွေကို သတိပေးပါတယ် | ယေဘုယျ ကျူးကျော် ဝင်ရောက်မှု၊ ပုံမှန်မဟုတ်တဲ့ အပြုအမူ |
| IPS (Intrusion Prevention System: တိုက်ခိုက်မှုကို အလိုအလျောက် ပိတ်ပေးတဲ့ စနစ်) | IDS လိုပဲ ဖြစ်ပေမယ့် ရှာတွေ့တဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေကို အလိုအလျောက် ပိတ်ပေးနိုင်ပါသေးတယ် | လက်ရှိ ဖြစ်နေတဲ့ တိုက်ခိုက်မှု၊ real-time (ချက်ချင်း ဆက်တိုက်) ခြိမ်းခြောက်မှု |
| MFA (Multifactor Authentication: အထောက်အထား အမျိုးအစား အများနဲ့ စစ်ခြင်း) | စစ်ဆေး အတည်ပြုတဲ့ နည်း နှစ်ခု ဒါမှမဟုတ် ပိုများများ လိုပါတယ် (password + ဖုန်းကို ပို့တဲ့ code + biometric (လက်ဗွေ၊ မျက်နှာ စတဲ့ ခန္ဓာကိုယ် လက္ခဏာ)) | Weak authentication၊ credential ခိုးခံရခြင်း |
| Prepared statements (parameterised queries) | SQL query (database ထဲက ဒေတာကို ရှာ၊ ပြင်ဖို့ ပေးတဲ့ အမိန့်) ကို placeholder (နောက်မှ တန်ဖိုး ထည့်မယ့် နေရာ) တွေနဲ့ ရေးထားပြီး user ရဲ့ တန်ဖိုးတွေကို database ဆီ သီးခြား ပို့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အဲဒီ တန်ဖိုးတွေကို အမြဲ ဒေတာ အဖြစ်ပဲ သဘောထားပြီး query ရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို ဘယ်တော့မှ မပြောင်းနိုင်ပါဘူး | SQL injection (အဓိက ကာကွယ်နည်း) |
| SSL/TLS certificates (SSL/TLS: အင်တာနက် traffic ကို encrypt လုပ်တဲ့ protocol) | Encrypt လုပ်ထားတဲ့ HTTPS connection တွေကို ဖြစ်နိုင်စေတဲ့ digital certificate (public key ကို ပိုင်ရှင်နဲ့ ချိတ်ပေးတဲ့ အီလက်ထရွန်နစ် စာရွက်) များ | ဒေတာကို ကြားဖြတ် ယူခြင်း၊ MitM |
| Update software | Security patch တွေနဲ့ update တွေကို ပုံမှန် install လုပ်ခြင်း | Unpatched software၊ patch ထွက်လာတာနဲ့ zero-day အပေါက်ကိုလည်း ပိတ်ပေးပါတယ် |
| VPNs (VPN: public network ပေါ်က လုံခြုံတဲ့ ကိုယ်ပိုင် လမ်းကြောင်း) | Public network တွေပေါ်မှာ ပို့နေတဲ့ ဒေတာကို ကာကွယ်ပေးတဲ့ encrypt လုပ်ထားတဲ့ tunnel (လမ်းကြောင်း) များ | ဒေတာကို ကြားဖြတ် ယူခြင်း၊ အများသုံး Wi-Fi ပေါ်က MitM |
Zero-day exploit တစ်ခုကို countermeasure တစ်ခုတည်းနဲ့ ရပ်လို့ မရပါဘူး၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ အဓိပ္ပာယ်အရကိုက patch မရှိသေးလို့ပါ။ ကာကွယ်နည်းက အလွှာလိုက် ကာကွယ်ခြင်းပါ: ပုံမှန်မဟုတ်တဲ့ အပြုအမူကို သတိထားမိတဲ့ IDS/IPS၊ တိုက်ခိုက်သူ ဘယ်လောက်အထိ ရွေ့လျားနိုင်လဲ ကန့်သတ်ပေးတဲ့ network segmentation (network ကို အပိုင်းငယ်တွေ ခွဲခြင်း) နဲ့ ပြင်ဆင်ချက် ထွက်လာတာနဲ့ patch ကို အမြန် တင်ခြင်း တို့ပါ။
ထပ်ဆောင်း လုံခြုံရေး နည်းလမ်းများ
- ပုံမှန် လုံခြုံရေး စမ်းသပ်ခြင်း: တိုက်ခိုက်သူတွေ မတွေ့ခင် အားနည်းချက်တွေကို ရှာဖို့ penetration testing (ခွင့်ပြုချက်နဲ့ စနစ်ကို တိုက်ခိုက်ကြည့်ပြီး အားနည်းချက် ရှာခြင်း) နဲ့ vulnerability scanning (သိပြီးသား အားနည်းချက်တွေကို tool နဲ့ လိုက်ရှာခြင်း)
- ဝန်ထမ်း လေ့ကျင့်ပေးခြင်း: phishing၊ social engineering နဲ့ အကောင်းဆုံး လုံခြုံရေး အလေ့အကျင့်တွေအကြောင်း ဝန်ထမ်းတွေကို သင်ပေးခြင်း: လူတွေက အများအားဖြင့် အားအနည်းဆုံး အချိတ်အဆက် ဖြစ်တတ်ပါတယ်
Wireless (ကြိုးမဲ့) လုံခြုံရေး
- MAC filtering (MAC address နဲ့ စစ်ထုတ်ခြင်း): ခွင့်ပြုထားတဲ့ MAC address (network စက်ရဲ့ hardware လိပ်စာ) ရှိတဲ့ စက်တွေကိုပဲ ချိတ်ဆက်ခွင့် ပေးခြင်း
- Access control policies (သုံးခွင့် ထိန်းချုပ်မှု policy များ): ဘယ် user / စက် တွေက wireless network ကို သုံးခွင့်ရလဲ ကန့်သတ်ခြင်း
- MAC address တွေအတွက် whitelist နဲ့ blacklist များ
ဒီအပိုင်းက IB syllabus (IB သင်ရိုး) ထက် ကျော်လွန်တာကြောင့် အမှတ်ပေး မစစ်ပါဘူး။
Wi-Fi လုံခြုံရေး ဖွံ့ဖြိုးလာပုံ:
- WEP (Wired Equivalent Privacy): မူလ standard (စံ)၊ အခု ချိုးဖောက်ခံထားရပြီး မလုံခြုံတော့ပါဘူး (မိနစ်ပိုင်းအတွင်း အလွယ်တကူ ဖောက်လို့ ရပါတယ်)
- WPA (Wi-Fi Protected Access): WEP ထက် ပိုကောင်းလာပေမယ့် အားနည်းချက် ရှိနေတုန်းပါ
- WPA2: အခုထိ တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် သုံးနေတုန်းပါ၊ AES (လက်ရှိ စံအဖြစ် သုံးတဲ့ encryption နည်း) encryption ကို သုံးပြီး အများကြီး ပိုလုံခြုံပါတယ်
- WPA3: နောက်ဆုံးထွက် standard၊ ပိုခိုင်မာတဲ့ encryption နဲ့ offline dictionary attack (ဖမ်းယူထားတဲ့ ဒေတာပေါ်မှာ password စာရင်း အများကြီးကို ကိုယ့်စက်ထဲမှာ စမ်းပြီး ခန့်မှန်းတဲ့ တိုက်ခိုက်မှု) ကို ကာကွယ်ပေးပါတယ်
Wireless network တွေမှာ WPA2 ဒါမှမဟုတ် WPA3 ကို အမြဲ သုံးပါ။ WEP ကို ဘယ်တော့မှ မသုံးပါနဲ့။
ကြည့်ရန်: ဗီဒီယို အရင်းအမြစ်များ
WEP၊ WPA၊ WPA2၊ WPA3 encryption တွေကို နှိုင်းယှဉ်ပြပြီး wireless protocol အဟောင်းတွေ ဘာကြောင့် မလုံခြုံလဲ ရှင်းပြပါတယ်။
Wireless network တစ်ခုကို လုံခြုံအောင် လက်တွေ့ လုပ်ရမယ့် အဆင့်တွေကို ပြပါတယ်: ခိုင်မာတဲ့ password၊ WPA3၊ MAC filtering နဲ့ တခြား နည်းလမ်းတွေပါ။
SSL နဲ့ TLS က ပို့နေတုန်း ဒေတာကို ဘယ်လို encrypt လုပ်လဲ ရှင်းပြပါတယ်: handshake (ဒေတာ မပို့ခင် နှစ်ဘက် သဘောတူညီချက် ယူတဲ့ အဆင့်တွေ) လုပ်ငန်းစဉ်နဲ့ certificate ကို စစ်ဆေးပုံပါ။
အဆင့်ဆင့် ရှင်းပြထားတဲ့ ဥပမာများ
ဥပမာ 1: Firewall Rule တွေကို စစ်ကြည့်ခြင်း
ကုမ္ပဏီ တစ်ခုရဲ့ firewall မှာ အောက်ပါ rule တွေ ရှိပါတယ် (အစဉ်လိုက် စစ်ပါတယ်):
| Rule # | Direction (ဦးတည်ရာ) | Source (ပို့သူ) | Destination (ရောက်ရာ) | Port | Action (လုပ်ဆောင်ချက်) |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Inbound | Any | Internal | 443 | Allow |
| 2 | Inbound | Any | Internal | 80 | Allow |
| 3 | Inbound | 10.0.0.0/8 | Internal | 22 | Allow |
| 4 | Inbound | Any | Internal | Any | Block |
| 5 | Outbound | Internal | Any | Any | Allow |
ဇယားထဲက စကားလုံးတွေရဲ့ အဓိပ္ပာယ်: Inbound (အပြင်ကနေ ဝင်လာတဲ့)၊ Outbound (အတွင်းကနေ ထွက်သွားတဲ့)၊ Any (ဘယ်ဟာမဆို)၊ Internal (ကုမ္ပဏီရဲ့ internal network)၊ Allow (ခွင့်ပြု)၊ Block (ပိတ်)။ 10.0.0.0/8 ဆိုတာ 10. နဲ့ စတဲ့ IP address အားလုံးပါ။
ဖြစ်ရပ် တစ်ခုချင်းစီကို စစ်ကြည့်ပါ:
| # | ဖြစ်ရပ် | ကိုက်ညီတဲ့ Rule | ရလဒ် |
|---|---|---|---|
| 1 | အပြင်က user တစ်ယောက်က ကုမ္ပဏီ ဝဘ်ဆိုက်ကို ဝင်ကြည့်တယ် (HTTPS၊ port 443) | Rule 1 | Allowed (ခွင့်ပြုတယ်) |
| 2 | အပြင်က user တစ်ယောက်က ကုမ္ပဏီ server တစ်ခုကို SSH နဲ့ ဝင်ဖို့ ကြိုးစားတယ် (port 22) | Rule 4 | Blocked (ပိတ်တယ်၊ source က 10.0.0.0/8 မဟုတ်လို့) |
| 3 | အတွင်းက ဝန်ထမ်း တစ်ယောက်က ဝဘ်ဆိုက်တွေကို ကြည့်တယ် (outbound၊ port 443) | Rule 5 | Allowed |
| 4 | 10.0.0.5 ပေါ်က internal စက် တစ်ခုက server ကို SSH နဲ့ ဝင်ဖို့ ကြိုးစားတယ် | Rule 3 | Allowed |
| 5 | အပြင်က user တစ်ယောက်က internal database တစ်ခုကို ဝင်ဖို့ ကြိုးစားတယ် (port 3306) | Rule 4 | Blocked |
ဥပမာ 2: Vulnerability နဲ့ Countermeasure ကို တွဲပေးခြင်း (HL)
| # | တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ရပ် | Vulnerability | အကောင်းဆုံး Countermeasure |
|---|---|---|---|
| 1 | User တစ်ယောက်က credentials ကို verify လုပ်ပေးဖို့ တောင်းတဲ့ “သူ့ဘဏ်” ဆီက email အတု တစ်စောင် ရတယ် | Phishing | Email filtering + ဝန်ထမ်း လေ့ကျင့်ပေးခြင်း |
| 2 | တိုက်ခိုက်သူက search box (ရှာဖွေတဲ့ အကွက်) ထဲမှာ '; DROP TABLE users; -- လို့ ရိုက်ထည့်တယ် | SQL injection | Prepared statements (parameterised queries)၊ input validation ကို ဒုတိယ အလွှာအဖြစ် တွဲသုံး |
| 3 | ထိန်းချုပ်ခံထားရတဲ့ စက် 100,000 ကနေ လာတဲ့ traffic က ဝဘ်ဆိုက် တစ်ခုကို လွှမ်းမိုးသွားတယ် | DDoS | DDoS mitigation tools (rate limiting) |
| 4 | တိုက်ခိုက်သူက အများသုံး Wi-Fi network ပေါ်က ဒေတာကို ကြားဖြတ် ယူတယ် | MitM | VPN + encrypted protocols (HTTPS) |
| 5 | User ရဲ့ password “password123” ကို တိုက်ခိုက်သူက ခန့်မှန်းလို့ ရသွားတယ် | Weak authentication | Complex password policies + MFA |
Quick Check (အမြန် စစ်ဆေးမေးခွန်း)
Q1. ကျောင်း တစ်ကျောင်းရဲ့ firewall က port 443 ပေါ်မှာ ဝင်လာတဲ့ traffic ကို ခွင့်ပြုပြီး ကျန်တဲ့ ဝင်လာတဲ့ traffic အားလုံးကို ပိတ်ထားပါတယ်။ ကျောင်းသား တစ်ယောက်က အိမ်ကနေ remote desktop (အဝေးကနေ ကွန်ပျူတာကို ထိန်းချုပ် သုံးစွဲခြင်း) နဲ့ ကျောင်း ကွန်ပျူတာ တစ်လုံးကို ချိတ်ဖို့ ကြိုးစားပါတယ်။ Remote desktop က port 3389 ကို သုံးပါတယ်။ ဘာဖြစ်မလဲ။
Q2. အောက်ပါတို့ထဲက ဘယ်ဟာက firewall တွေရဲ့ ကန့်သတ်ချက် တစ်ခုလဲ။
Q3. NAT က network လုံခြုံရေးကို ဘယ်လို မြှင့်ပေးသလဲ။
Q4. (HL) ဒီထဲက ဘယ်ဟာက man-in-the-middle (MitM) တိုက်ခိုက်မှုလဲ။
Q5. (HL) ဆရာ တစ်ယောက်က shopping ဝဘ်ဆိုက် တစ်ခုနဲ့ ကျောင်းရဲ့ စနစ်အတွက် password တစ်ခုတည်းကို သုံးထားပါတယ်။ Shopping ဝဘ်ဆိုက်ရဲ့ ဒေတာ ပေါက်ကြားသွားလို့ တိုက်ခိုက်သူ တစ်ယောက်ဆီမှာ အဲဒီ password ရောက်နေပါပြီ။ တိုက်ခိုက်သူ ကျောင်းရဲ့ စနစ်ထဲ sign in မဝင်နိုင်အောင် ဘယ် countermeasure က တားဆီးနိုင်ခြေ အများဆုံးလဲ။
Trace the Firewall Rules (firewall rule တွေကို တစ်ဆင့်ချင်း လိုက်ကြည့်ခြင်း)
ကုမ္ပဏီ firewall တစ်ခုက ဝင်လာတဲ့ connection request တွေကို ဘယ်လို စစ်လဲ trace (တစ်ဆင့်ချင်း လိုက်ကြည့်ပြီး မှတ်) လုပ်ပါ။ Firewall မှာ rule သုံးခု ရှိပြီး အစဉ်လိုက် စစ်ပါတယ်:
- ဘယ် source ကမဆို port 443 ကို ခွင့်ပြု
- ဘယ် source ကမဆို port 80 ကို ခွင့်ပြု
- ကျန်တဲ့ ဝင်လာတဲ့ traffic အားလုံးကို ပိတ်
ဝင်လာတဲ့ request တစ်ခုစီအတွက် ကိုက်ညီတဲ့ rule နဲ့ ရလဒ်ကို ရှာပါ။
Trace: Firewall Rule တွေကို စစ်ခြင်း
ဝင်လာတဲ့ request တစ်ခုစီအတွက် ကိုက်ညီတဲ့ rule (ဥပမာ "Rule 1") နဲ့ ရလဒ် ("Allowed" (ခွင့်ပြု) ဒါမှမဟုတ် "Blocked" (ပိတ်)) ကို ရိုက်ထည့်ပါ။ အဖြေတွေကို English လို ရိုက်ထည့်ရပါမယ်။
| အဆင့် | ဝင်လာတဲ့ Request | Port | ကိုက်ညီတဲ့ Rule | ရလဒ် |
|---|---|---|---|---|
| 1 | HTTPS ဝဘ် request | 443 | ||
| 2 | HTTP ဝဘ် request | 80 | ||
| 3 | SSH နဲ့ ချိတ်ဖို့ ကြိုးစားမှု | 22 | ||
| 4 | Database ချိတ်ဆက်မှု | 3306 |
Spot the Error (အမှား ရှာခြင်း)
ကျောင်းသား တစ်ယောက်က network security အကြောင်း ပြန်နွှေးဖို့ မှတ်စုတွေ ရေးထားပါတယ်။ Line တစ်ကြောင်းမှာ အမှား ပါပါတယ်။ အမှားပါတဲ့ line ကို ရွေးပါ၊ ပြီးရင် မှန်ကန်တဲ့ ပြင်နည်းကို ရွေးပါ။
Line တွေရဲ့ အဓိပ္ပာယ်: (1) firewall တွေက IP address၊ port နဲ့ protocol တွေပေါ် အခြေခံတဲ့ rule တွေနဲ့ traffic ကို စစ်ထုတ်တယ်၊ (2) NAT က internal IP address တွေကို အပြင်က တိုက်ခိုက်သူတွေဆီက ဖုံးထားတယ်၊ (3) IDS က traffic ကို စောင့်ကြည့်ပြီး ခြိမ်းခြောက်မှုတွေကို အလိုအလျောက် ပိတ်တယ်၊ (4) MFA က authentication အတွက် စစ်ဆေး အတည်ပြုတဲ့ နည်း အများကြီး လိုတယ်။
Line 3 အတွက် မှန်ကန်တဲ့ ပြင်နည်းကို ရွေးပါ:
Fill in the Blanks (ကွက်လပ် ဖြည့်ခြင်း)
ဖော်ပြချက် တစ်ခုစီအတွက် မှန်ကန်တဲ့ term ကို ဖြည့်ပြီး network security အယူအဆတွေရဲ့ အနှစ်ချုပ်ကို ပြည့်စုံအောင် လုပ်ပါ။
ကွက်လပ်ပါတဲ့ စာကြောင်းတွေက English နဲ့ ဖြစ်ပြီး ကွက်လပ်တွေကိုလည်း English လို ရိုက်ထည့်ရပါမယ်။ NETWORK SECURITY က ခေါင်းစဉ်ပါ။ စာကြောင်းတွေရဲ့ အဓိပ္ပာယ်က အောက်ပါအတိုင်းပါ:
- …… တစ်ခုက whitelist၊ blacklist နဲ့ rule တွေပေါ် အခြေခံပြီး network traffic ကို စစ်ဆေး စစ်ထုတ်ပါတယ်။
- …… က public address တစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းပေးခြင်းအားဖြင့် internal IP address တွေကို အပြင်က တိုက်ခိုက်သူတွေဆီက ဖုံးထားပါတယ်။
- …… တိုက်ခိုက်မှု တစ်ခုက ထိန်းချုပ်ခံထားရတဲ့ စက် အများကြီးကနေ traffic ပို့ပြီး server တစ်ခုကို လွှမ်းမိုးပါတယ်။
- …… က password နဲ့ ဖုန်း code လို စစ်ဆေး အတည်ပြုတဲ့ နည်း နှစ်ခု ဒါမှမဟုတ် ပိုများများ လိုပါတယ်။
- …… တစ်ခုက ရှာတွေ့တဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေကို အလိုအလျောက် ပိတ်ပေးနိုင်ပါတယ်၊ စောင့်ကြည့်ပြီး သတိပေးရုံပဲ လုပ်တဲ့ IDS နဲ့ မတူပါဘူး။
Network security အနှစ်ချုပ်ကို ပြည့်စုံအောင် ကွက်လပ်တွေ ဖြည့်ပါ:
NETWORK SECURITY
================
A inspects and filters network traffic based on whitelists, blacklists, and rules.
hides internal IP addresses from external attackers by translating to a public address.
A attack overwhelms a server with traffic from many compromised devices.
requires two or more verification methods, such as a password and a phone code.
An can automatically block detected threats, unlike an IDS which only monitors and alerts.
Predict the Output (output ကို ကြိုခန့်မှန်းခြင်း)
Firewall တစ်ခုမှာ "ဝင်လာတဲ့ traffic အားလုံးကို ပိတ်" ဆိုတဲ့ default rule (ပုံသေ rule) ရှိပြီး ခြွင်းချက် တစ်ခုပဲ ရှိပါတယ်: "ဘယ် source ကမဆို port 443 ကို ခွင့်ပြု"။ အပြင်က user တစ်ယောက်က port 80 (HTTP) ပေါ်က ဝဘ်ဆိုက် တစ်ခုကို ဝင်ဖို့ ကြိုးစားပါတယ်။ Connection ကို ခွင့်ပြုမလား၊ ပိတ်မလား။
Allowed (ခွင့်ပြု) ဒါမှမဟုတ် Blocked (ပိတ်) လို့ English လို ရိုက်ထည့်ပါ:
ဝန်ထမ်း တစ်ယောက်က သူ့ရဲ့ အလုပ် account အတွက် "CompanyName2024!" ဆိုတဲ့ password ကို သုံးပြီး ကိုယ်ပိုင် email အတွက်လည်း အဲဒီ password ကိုပဲ သုံးပါတယ်။ တိုက်ခိုက်သူ တစ်ယောက်က ကိုယ်ပိုင် email ဝန်ဆောင်မှုကို ချိုးဖောက် ဝင်ရောက်သွားပါတယ်။ တိုက်ခိုက်သူက ဝန်ထမ်းရဲ့ အလုပ် account ကို အခု ဝင်နိုင်ပြီလား။
Yes (ဝင်နိုင်တယ်) ဒါမှမဟုတ် No (မဝင်နိုင်ဘူး) လို့ English လို ရိုက်ထည့်ပါ:
Practice Exercises (လေ့ကျင့်ခန်းများ)
Core (အခြေခံ အဆင့်)
-
Firewall ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်များ: Firewall က network ကို ဘယ်လို ကာကွယ်လဲ Describe (ဖော်ပြရှင်းပြပါ) လုပ်ပါ။ သင့်အဖြေထဲမှာ whitelist နဲ့ blacklist ဆိုတာ ဘာလဲ explain (ရှင်းပြပါ) လုပ်ပြီး တစ်ခုစီအတွက် ဥပမာ တစ်ခုစီ ပေးပါ။
-
လုံခြုံရေးအတွက် NAT: IP address တွေကို ချွေတာပေးရုံ သက်သက်ထက် ပိုပြီး NAT က နောက်ထပ် လုံခြုံရေး အလွှာ တစ်ခုကို ဘယ်လို ပေးလဲ Explain လုပ်ပါ။ NAT က တိုက်ခိုက်မှု တစ်ခုကို ဘယ်လို တားဆီးလဲ ပြတဲ့ တိကျတဲ့ ဖြစ်ရပ် တစ်ခု ထည့်ပါ။
-
Firewall ရဲ့ ကန့်သတ်ချက်များ: Firewall ရဲ့ ကန့်သတ်ချက် သုံးခုကို Name (နာမည် ဖော်ပြပါ) လုပ်ပြီး တစ်ခုစီအတွက် firewall က မတားဆီးနိုင်တဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှု အမျိုးအစား တစ်ခုကို describe လုပ်ပါ။
Extension (တိုးချဲ့ အဆင့်)
-
Vulnerability ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (HL): အောက်ပါ vulnerability တစ်ခုစီအတွက် တိုက်ခိုက်မှု ဘယ်လို အလုပ်လုပ်လဲ describe လုပ်ပြီး အထိရောက်ဆုံး countermeasure ကို အကြံပြုပါ: (a) phishing၊ (b) SQL injection၊ (c) DDoS၊ (d) man-in-the-middle။
-
IDS နဲ့ IPS (HL): Intrusion detection system နဲ့ intrusion prevention system ကို Compare and contrast (နှစ်ခုလုံးကို တစ်လျှောက်လုံး ကိုးကားပြီး တူတာနဲ့ ကွာတာကို ဖော်ပြပါ) လုပ်ပါ။ တစ်ခုစီအတွက် ဘယ်လို အလုပ်လုပ်လဲ၊ အားသာချက် တစ်ခုနဲ့ အားနည်းချက် တစ်ခုကို explain လုပ်ပါ။ ကျောင်း network တစ်ခုအတွက် ဘယ်ဟာကို အကြံပြုမလဲ၊ ဘာကြောင့်လဲ။
Challenge (စိန်ခေါ်မှု အဆင့်)
- လုံခြုံရေး စစ်ဆေးမှု (Security Audit၊ HL): ကုမ္ပဏီ သေးသေး တစ်ခုမှာ အောက်ပါ လုံခြုံရေး အစီအစဉ် ရှိပါတယ်: ကွန်ပျူတာ တစ်လုံးစီမှာ software firewall၊ အနည်းဆုံး character 6 လုံး ရှိတဲ့ password တွေ၊ MFA မရှိ၊ HTTP ကိုပဲ သုံးတဲ့ ဝဘ်ဆိုက်၊ ဝန်ထမ်းတွေအတွက် လုံခြုံရေး လေ့ကျင့်မှု မရှိ၊ intrusion detection မရှိ။ လုံခြုံရေး အားနည်းချက် ငါးခုကို Identify (ဖြစ်နိုင်တဲ့ အဖြေတွေထဲက ရွေးပြီး ဖော်ပြပါ) လုပ်ပြီး တစ်ခုစီအတွက် တိကျတဲ့ countermeasure တစ်ခုစီကို အကြံပြုပါ။ သင့် အကြံပြုချက်တွေကို ဦးစားပေး အစဉ် စီပြီး ဘယ် အားနည်းချက်ကို အရင်ဆုံး ဖြေရှင်းသင့်လဲ၊ ဘာကြောင့်လဲ explain လုပ်ပါ။
ဆက်စပ် ခေါင်းစဉ်များ
- အရင် လေ့လာထားရမယ့် ခေါင်းစဉ်: Network Fundamentals (Network အခြေခံများ): network စက်တွေ (hardware firewall၊ gateway (protocol မတူတဲ့ network တွေကို ဆက်ပေးတဲ့ စက်)) နဲ့ လုံခြုံရေးမှာ သူတို့ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကို နားလည်ခြင်း
- အရင် လေ့လာထားရမယ့် ခေါင်းစဉ်: Data Transmission (ဒေတာ ပို့လွှတ်ခြင်း): firewall တွေ traffic ကို ဘယ်လို စစ်လဲ နားလည်ဖို့ NAT နဲ့ packet ဖွဲ့စည်းပုံက အဓိက ကျပါတယ်
- ဆက်စပ် ခေါင်းစဉ်: OS Fundamentals (operating system အခြေခံများ): OS (operating system: ကွန်ပျူတာကို စီမံတဲ့ အဓိက software) က software firewall၊ authentication နဲ့ authorisation (ဘာလုပ်ခွင့် ရှိလဲ သတ်မှတ်ခြင်း) နည်းလမ်းတွေကို ပေးပါတယ်
- နောက်ထပ် လေ့လာမယ့် ခေါင်းစဉ်: Encryption (ဒေတာကို ဖတ်မရအောင် ပြောင်းခြင်း): encrypted protocol တွေ (HTTPS၊ SSL/TLS) က အရေးကြီးတဲ့ countermeasure တစ်ခုပါ၊ firewall တွေ မစစ်နိုင်တဲ့ ဒေတာကို encryption က ကာကွယ်ပေးပါတယ်